کورش زارعی؛ از کوچه‌های یاس و نخل میناب تا صحنه‌های مقاومت
کورش زارعی
یادداشتی از یک دوست، برای رفیقی که هنر را با ایمان و آزادگی پیوند زده بود.
صدف نیوز/ همایون امیرزاده
بعضی آدم‌ها را نمی‌شود فقط با فهرست آثار و نقش‌هایشان شناخت؛ باید به سراغ کوچه‌هایی رفت که در آن بزرگ شده‌اند، قصه‌هایی که شنیده‌اند، آیین‌هایی که با آن‌ها نفس کشیده‌اند و عطر و رنگی که از کودکی در جانشان نشسته است. کورش زارعی برای من از همین آدم‌ها بود؛ دوستی عزیز که برای شناخت جهان هنری‌اش باید از میناب شروع کرد.
کورش در سال ۱۳۵۱ در میناب به دنیا آمد؛ شهری که برای او فقط یک نقطه جغرافیایی نبود. میناب، با کوچه‌های دراز و عطر گل یاس، شکوفه‌های نخل و بوی لیمو و انبه، با قصه‌ها و روایت‌های شفاهی، آیین‌های غم و شادی و مراسم پرشور محرم و صفر، نخستین مدرسه زندگی و هنر او بود.
کورش در همین فضا بزرگ شد؛ در مینابی که محرمش با آیین‌های پرشور و رنگارنگ، معنای دیگری به زندگی می‌بخشد. علم پیغمبر و علم صاحب‌الزمان، با آن شکوه و احترام ویژه، در کنار علم حضرت ابوالفضل العباس و دیگر علم‌های محلات، بخشی از حافظه و هویت مذهبی مردم شهر بوده و هستند. آیین علم‌گردانی و مناسک مربوط به این علم‌ها از آن صحنه‌هایی است که هر بیننده‌ای را با خود به دنیایی از ایمان، شور و دلدادگی می‌برد.
آستانه ابوالفضل العباس میناب نیز در این جهان اعتقادی جایگاهی ویژه دارد؛ جایی در پیوند با ارادت دیرینه مردم به حضرت عباس و فرهنگ وفاداری و جوانمردی.
در کنار این‌ها، دسته‌های عزاداری پرنقش‌ونگار، سینه‌زنی‌های واحد، نوحه‌خوانی‌ها و چاوش‌خوانی‌ها، با ضرباهنگ و هماهنگی خاص خود، خیابان‌ها و محله‌های میناب را به صحنه‌هایی زنده و پرشور تبدیل می‌کردند.
و البته آیین شیر و کُتَل؛ با آن همه شخصیت، حرکت، رنگ، لباس و روایت. شیری که در باور مردم نماد پاسداری از پیکر شهدای کربلا و وفاداری بود، کُتَل‌ها، ذوالجناح، کجاوه‌ها، زنان سیاه‌پوش و کاروانی که روایت کربلا را پیش چشم مردم زنده می‌کند.
فکر می‌کنم برای فهمیدن کورش و جهان هنری‌اش باید این تصویرها را به خاطر سپرد. او در میان چنین منظره‌هایی بزرگ شد؛ جایی که مرز میان زندگی و نمایش چندان روشن نبود. مردم خود بخشی از روایت بودند؛ علم‌ها صحنه می‌آفریدند، سینه‌زنی‌ها ضرباهنگ می‌ساختند و آیین‌ها با زبان تصویر و حرکت، قصه عشق، وفاداری، مظلومیت و آزادگی را بازمی‌گفتند.
شاید بی‌آنکه خودش بداند، نخستین درس‌های تئاتر را همان‌جا، در میان مردم و آیین‌های زادگاهش آموخت.
این جهان نمایشی پرمعنا و سرشار از نقش و نماد، بعدها با شهر دوم زندگی کورش، یعنی قم، پیوند خورد. گویی آنچه در میناب با چشم و دل تجربه کرده بود، در فضای معنوی قم به اندیشه و باوری عمیق‌تر تبدیل شد. آیین، مذهب و ارزش‌های دینی و الهی، به مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌گیری شخصیت فکری و هنری او بدل شدند.
کورش از همان دوران دانش‌آموزی با تئاتر مأنوس شد. نمایش برای او چیزی جدا از زندگی نبود. در همان سال‌ها تجربه‌های بازیگری و کارگردانی را آغاز کرد و در مسیر هنری‌اش آثاری چون «تیر غیب» را به‌عنوان بازیگر، «سفر» را به‌عنوان کارگردان و «مسافران» را به‌عنوان بازیگر تجربه کرد.
اما یکی از اتفاق‌های مهم آن سال‌ها، نمایش «گل و جهله» در سال ۱۳۷۲ بود؛ اثری که کورش کارگردانی آن را بر عهده داشت و با حضور در جشنواره تئاتر فجر و دریافت جایزه منتقدان ایران، درخششی مهم در کارنامه هنری او رقم زد. «گل و جهله» فقط یک تجربه نمایشی نبود؛ نشانه‌ای بود از اینکه کورش می‌تواند از دل فرهنگ بومی و داشته‌های مردم سرزمینش، اثری خلق کند که فراتر از مرزهای زادگاهش دیده شود.
البته بسیاری از مردم ایران، کورش را با بازی دلنشینش در نقش «لاوی»، برادر حضرت یوسف، در مجموعه تلویزیونی «یوسف پیامبر» بیشتر شناختند. بازی او در این مجموعه، چهره‌اش را به خانه‌های ایرانی برد و مخاطبان بیشتری را با توانایی‌های بازیگری‌اش آشنا کرد؛ اما به گمان من، برای شناخت کورش واقعی باید کمی به عقب‌تر برگشت؛ به همان میناب، به قصه‌ها و روایت‌ها، به آیین‌های عاشورایی و به کوچه‌هایی که عطر یاس و شکوفه‌های نخل و لیمو و انبه در آن‌ها پیچیده بود.
من با نمایش «غریبه شام» بیشتر با جهان فکری و هنری او آشنا شدم؛ نمایشی که در دهه ۱۳۸۰ شور و حال دینی و عاطفی ویژه‌ای در نقاط مختلف ایران و برخی کشورهای همسایه برانگیخت. آنجا بود که می‌شد پیوند عمیق میان باورهای مذهبی، هنر نمایش و نگاه اعتقادی کورش را بیشتر لمس کرد.
در سال‌های پایانی فعالیت هنری‌اش، بخش مهمی از توان و وقت خود را صرف تولید و اجرای آثار نمایشی در کشورهای عراق، لبنان و سوریه کرد. دغدغه اصلی این آثار، استعمارستیزی، استکبارستیزی، مقاومت و استقلال‌طلبی بود.
او در حماسه حسینی فقط یک واقعه تاریخی نمی‌دید؛ راهی برای فهم آزادگی، ایستادگی و دفاع از حقیقت می‌دید.
در نگاه کورش، حماسه عاشورا به گذشته تعلق نداشت؛ حقیقتی زنده و جاری بود که می‌توانست در روزگار معاصر نیز الهام‌بخش ایستادگی در برابر ظلم و سلطه باشد. از همین منظر، میان نهضت حسینی و مفهوم مقاومت پیوندی عمیق برقرار می‌کرد.
کورش ایران‌دوستی شرافتمند بود؛ ایران را با همه ریشه‌های فرهنگی، تاریخی و اعتقادی‌اش دوست داشت و راه استقامت و سربلندی را در نهضت و حماسه حسینی جست‌وجو می‌کرد.
برای من اما، ورای همه این آثار، جشنواره‌ها، نقش‌ها و سفرها، کورش همان دوست عزیز و صمیمی باقی می‌ماند؛ همان پسری که از کوچه‌های میناب برخاست، با قصه‌ها و آیین‌های مردمش بزرگ شد و سرانجام هنر خود را به خدمت باورها و آرمان‌هایش گرفت.
و اما رفیق؛ رفتنت خیلی زود بود…
با همه این‌ها، هنوز یک پرسش در ذهنم باقی مانده است؛ پرسشی که هر بار به یاد کورش و دوستان هم‌نسل او می‌افتم، بیشتر آزارم می‌دهد:
چرا کار نسل کورش به پایان نمی‌رسد؟ چرا این‌همه هنرمند، با این‌همه تجربه، شور، ایمان و آرزو، در میانه راه از دسترس ما خارج می‌شوند؟ چرا هنوز فرصت نکرده‌ایم حاصل همه آن سال‌ها تلاش و تجربه را ببینیم و روایت کنیم، باید با جای خالی‌شان روبه‌رو شویم؟
راستی، مرگ برای کورش خیلی زود بود؛ خیلی زودتر از آنکه نوبت پایان قصه‌هایش برسد. او هنوز می‌توانست نمایش بسازد، روایت کند، سفر برود و از همان آرمان‌هایی بگوید که یک عمر به آن‌ها باور داشت.
رفیق عزیزم، کورش!
من هنوز تو را در کوچه‌های میناب می‌بینم؛ میان عطر یاس و شکوفه‌های نخل و لیمو و انبه، در هیاهوی دسته‌های عزاداری و ضرباهنگ سینه‌زنی‌های واحد. همان‌جا که قصه زندگی هنری‌ات آغاز شد و بعدها تا صحنه‌های تئاتر ایران و سرزمین‌های مقاومت امتداد یافت.
تو را بسیاری با نقش لاوی در «یوسف پیامبر» به یاد خواهند آورد، از «گل و جهله» و درخشیدنت در تئاتر فجر خواهند گفت، «غریبه شام» و سال‌های حضورت در جغرافیای مقاومت را به خاطر خواهند سپرد؛ اما من دلم می‌خواهد تو را با همان عطر کوچه‌های میناب به یاد بیاورم؛ با بوی یاس و شکوفه نخل و لیمو و انبه، با صدای نوحه‌خوانی‌ها و شور آیین‌های عاشورا.
تو از آن کوچه‌ها آمدی و رد پای همان فرهنگ و ایمان را تا دوردست‌ها بردی.
کاش فرصت بیشتری داشتی؛ کاش هنوز می‌شد بنشینیم و از تئاتر، از میناب، از ایران و از آرزوهای نیمه‌تماممان حرف بزنیم.
رفیق، رفتنت زود بود؛ اما قصه‌ات هنوز تمام نشده است.
یادت با ماست و جای خالی‌ات همیشه در میان ما خواهد ماند.
ساعت: ۰۳:۰۶ بعد از ظهر - ۱۴۰۵/۰۸/۱۸
بازدیدها: 73
آخرین دیدگاهها