پروفسور دکتر یونس قانونی کیست؟
شایستهسالاری؛ حلقه گمشده مدیریت و حکمرانی در ایران
گفتوگوی اختصاصی صدف نیوز با یونس قانونی فعال حقوق بشر ایرانی، عضو سازمان عفو بین الملل و بنیانگذار و دبیرکل مرکز مطالعات بینالمللی صلح پایدار، پژوهشگر، نویسنده، فیلسوف، جامعهشناس و اندیشمند ایرانی متولد بندرعباس .
در روزگاری که مفاهیمی چون «بحران حکمرانی»، «گذار دموکراتیک»، «نابرابری ساختاری» و «فرسایش سرمایه اجتماعی» به ادبیات ثابت علوم سیاسی و جامعهشناسی بدل شدهاند، گفتوگو با چهرههایی که در مرز میان نظریه و کنش حرکت میکنند اهمیتی دوچندان مییابد.
یونس قانونی از جمله این چهرههاست؛ اندیشمندی که در آثار و گفتار خود بهطور همزمان از مفاهیم فلسفه سیاسی، جامعهشناسی انتقادی، نظریه عدالت، هرمنوتیک اجتماعی و حتی زیباییشناسی هنر بهره میگیرد و تلاش میکند تصویری چندلایه از جامعه معاصر ایران ارائه دهد.
او را میتوان در امتداد متفکرانی دانست که میان «دانش آکادمیک» و «مسئولیت اجتماعی» پیوند برقرار میکنند؛ سنتی که در ادبیات فکری معاصر از هابرماس تا فوکو و از رالز تا بوردیو، گاندی، هگل، حتی افلاطون و ارسطو و نیچه ی زمان، ردیابی است.
سؤال اول: آقای دکتر قانونی، بسیاری از مخاطبان شما را با نوشتهها و دیدگاههای سیاسی و فلسفیتان میشناسند. اگر بخواهید خودتان را برای کسانی که تاکنون نام شما را نشنیدهاند معرفی کنید، چه خواهید گفت؟
من پیش از آنکه خودم را سیاستمدار یا فعال اجتماعی بدانم، یک پژوهشگر میانرشتهای در حوزههای فلسفه، جامعهشناسی، حقوق و هنر میدانم. سالهاست که دغدغه اصلی من مطالعه درباره انسان، ساختارهای قدرت، عدالت اجتماعی، آزادی، دموکراسی، توسعه و آینده ایران بوده است.
من متولد سال ۱۳۶۶ و اهل بندرعباس هستم. پس از اتمام دوره دیپلم ادبیات وارد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شدم و در همان سالهای ابتدایی، همزمان با تحصیل، به تدریس در حوزههای حقوق عمومی و علوم سیاسی در مقطع ارشد و دکتری پرداختم. مدتی نیز بهعنوان استاد دانشگاه فعالیت داشتم و در کنار آن، پیش از ورود جدی به فضای آکادمیک، سالها در حوزه هنرهای تجسمی، معماری و نقاشی به آموزش و فعالیت هنری مشغول بودم و سپس در چندین رشته ی دیگر نظیر علوم سیاسی که موفق به دریافت دکتری از کانادا، پروفسوری از دانشگاه اولدنبورگ آلمان _ و چندین دانشگاه و رشته های دیگر نظیر فلسفه _ حقوق _ جامعه شناسی _ هنر _ روان شناسی _ عدالت اجتماعی دانشگاه میشیگان آمریکا _ و…
در واقع، زیست فکری من همواره میان سه حوزه در نوسان بوده است:
فلسفه بهعنوان بنیان اندیشه، جامعهشناسی بهعنوان تحلیل ساختار اجتماعی، و هنر بهعنوان زبان ادراک و بیان.
در کنار این مسیر، به کتابت و تألیف نیز روی آوردم و امروز مجموعهای از آثار پژوهشی و نظری از من در مرحله چاپ و انتشار قرار دارد.
سؤال دوم: آنچه در آثار شما برجسته است، استفاده همزمان از مفاهیم فلسفی، جامعهشناختی و حتی هنری است. این رویکرد از کجا میآید؟
من به رویکرد «میانرشتهای» باور دارم. جامعه را نمیتوان فقط با یک لنز دید. اگر از منظر جامعهشناسی ساختاری نگاه کنیم، با مفاهیمی چون «نظام اجتماعی»، «طبقه»، «نابرابری» و «سرمایه فرهنگی» مواجه میشویم. اگر از منظر فلسفه سیاسی نگاه کنیم، با «مشروعیت»، «قدرت»، «عدالت» و «قرارداد اجتماعی» روبهرو هستیم. و اگر از منظر هنر نگاه کنیم، با «زیباییشناسی تجربه انسانی» و «ادراک عاطفی واقعیت» مواجه میشویم.
به باور من، حقیقت اجتماعی در تقاطع این سه حوزه شکل میگیرد.
سؤال سوم: شما بارها از دموکراسی بهعنوان یک «فرهنگ» یاد کردهاید. این مفهوم را چگونه توضیح میدهید؟
دموکراسی صرفاً یک سازوکار سیاسی نیست، بلکه یک «زیستجهان فرهنگی» است؛ مفهومی که در ادبیات هابرماس نیز به آن اشاره شده است.
دموکراسی یعنی پذیرش تکثر، گفتوگوی عقلانی، تحمل دیگری، و نهادینه شدن «کنش ارتباطی» به جای «کنش سلطهگرانه». در غیاب این فرهنگ، حتی پیشرفتهترین ساختارهای انتخاباتی نیز به بازتولید اقتدارگرایی منجر میشوند.
سؤال چهارم: در برخی آثار شما به مفاهیم روانپزشکی و پزشکی نیز اشاره شده است. از جمله کتاب «هارمونی درون». این اثر چه جایگاهی در کارنامه شما دارد؟
یونس قانونی
«هارمونی درون» یک اثر میانرشتهای در مرز پزشکی، روانشناسی و فلسفه زیست انسانی است. این کتاب تلاش میکند نشان دهد که سلامت انسان صرفاً یک مسئله زیستی نیست، بلکه نتیجه تعامل پیچیده میان ذهن، بدن، جامعه و سبک زندگی است.
در این اثر، من بر مفهوم «هومئوستاز روانتنی» و «تعادل سیستمیک بدن و ذهن» تأکید کردهام و معتقدم بسیاری از بیماریهای مزمن، ریشه در اختلالات روانی-اجتماعی دارند.
از همین منظر، پروفسور دکتر یونس قانونی معتقد است که پیشگیری از بیماریها تنها در بیمارستان اتفاق نمیافتد، بلکه در سطح فرهنگ، آموزش، تغذیه، سبک زندگی و عدالت اجتماعی شکل میگیرد.
سؤال پنجم: از شما آثار متعددی در حوزههای مختلف نام برده میشود. مهمترین آنها کداماند؟
از جمله آثار من میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
– عدالت ترمیمی و بازاندیشی در نظام کیفری
– فلسفه عشق و بازتعریف رابطه انسانی
– دموکراسی و بحران مشروعیت در جوامع در حال گذار
– جامعهشناسی قدرت و نابرابری ساختاری
– حقوق بشر و نظم بینالملل
– دولت مدرن و حکمرانی شایستهسالار
– هنر، زیباییشناسی و ادراک اجتماعی
– آموزش و بازتولید نابرابری
– صلح پایدار و نظریههای حل منازعه
– هویت، فرهنگ و جهانیشدن
– اخلاق عمومی و مسئولیت اجتماعی
– اقتصاد سیاسی توسعه
– فلسفه سیاست معاصر
– رسانه و مهندسی افکار عمومی
– روانشناسی اجتماعی قدرت
– آیندهپژوهی ایران
– جامعه مدنی و کنش جمعی
– نقد ساختارهای بوروکراتیک
– و کتاب تخصصی «هارمونی درون» که یک اثر پزشکی و فوق تخصصی دانشگاهیست
– و ده ها اثر دیگر در دست تکمیل و انتشار توسط دانشگاه های هاروارد آمریکا _ میشیگان _ استنفورد _ و….
– که تا کنون و جمعا بالغ بر ۳۰ اثر میباشند.
بخش مهمی از این آثار در مرحله آمادهسازی برای انتشار قرار دارند.
سؤال ششم: شما مدیرکل «مرکز مطالعات بینالمللی صلح پایدار» نیز معرفی شدهاید. این نهاد چه مأموریتی دارد؟
این مرکز با رویکردی میانرشتهای در حوزههای صلح، حقوق بشر، حل منازعه، دیپلماسی فرهنگی و مطالعات توسعه فعالیت میکند.
ما صلح را صرفاً به معنای نبود جنگ نمیدانیم، بلکه آن را یک «وضعیت پایدار عدالت اجتماعی» تعریف میکنیم؛ مفهومی که در ادبیات نظریهپردازانی چون یوهان گالتونگ نیز مطرح شده است.
سؤال هفتم: اگر بخواهید جهانبینی خود را در چند مفهوم خلاصه کنید، چه میگویید؟
من به پنج اصل بنیادین باور دارم:
– عقلانیت انتقادی
– عدالت اجتماعی
– آزادی مسئولانه
– شایستهسالاری نهادی
– و گفتوگوی تمدنی
سؤال هشتم: پیام شما به نسل جوان چیست؟
نسل جوان امروز در میانه بحرانهای اقتصادی، فرهنگی و هویتی قرار دارد، اما همزمان بزرگترین سرمایه هر جامعه نیز هست.
راه نجات در «دانش»، «تفکر انتقادی»، «مهارتمحوری» و «اخلاق حرفهای» است. هیچ جامعهای بدون سرمایه انسانی آگاه و توانمند به توسعه پایدار نمیرسد.
سؤال نهم: اگر در یک جمله بخواهید آینده مطلوب را توصیف کنید؟
آینده مطلوب، جامعهای است که در آن «شایستهسالاری»، «حاکمیت قانون» و «فرهنگ دموکراتیک» نه شعار، بلکه واقعیت نهادی باشند.
در نهایت در رویدادی دیگر در سال گذشته
پروفسور دکتر یونس قانونی، پژوهشگر و فعال حوزه سیاست، دموکراسی و حقوق بشر، در چارچوب فعالیتهای بینالمللی خود به نشستهای تخصصی و دیپلماتیک، از جمله برنامه بینالمللی Best Diplomats، دعوت شده و در این رویداد در کنار فعالان، پژوهشگران و چهرههای حوزه دیپلماسی و روابط بینالملل نیز دعوت شده بود . آخرین دوره این برنامه در سال ۲۰۲۶، از ۳۰ ژوئیه تا ۲ اوت، در شهر هیوستون ایالات متحده برگزار شد. ضمن شهر هیوستون آمریکا ، نشست دیگری در دبی و سوییس نیست برگزار شد . Best Diplomats یک سازمان بینالمللی مستقر در نیویورک است که در زمینه آموزش دیپلماسی، مذاکره و رهبری و همچنین برگزاری شبیهسازیهای دیپلماتیک نهادهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد فعالیت میکند و با هدف ارتقای مهارتهای دیپلماتیک، تقویت گفتوگوی بینالمللی و پرورش نسل جدید رهبران تأسیس شده است. دکتر قانونی نیز در چارچوب فعالیتهای بینالمللی خود از جمله دعوتشدگان این مجموعه بوده است.
در انتها ، یونس قانونی را میتوان در زمره متفکرانی قرار داد که تلاش میکنند میان نظریه و عمل، فلسفه و سیاست، و هنر و جامعهشناسی پلی مفهومی ایجاد کنند. در جهانی که بهطور فزایندهای پیچیده و چندلایه شده است، چنین رویکردهایی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند؛ رویکردی که در آن انسان نه صرفاً موضوع سیاست، بلکه محور تمام نظامهای معرفتی تلقی میشود.
ساعت: ۰۶:۴۷ بعد از ظهر - ۱۴۰۵/۰۵/۱۷
بازدیدها: 146
آخرین دیدگاهها